Stres ve Düşünce Hataları ile Sınav sonuçları

0
52
mantık hataları
mantık hataları

Düşünce Hataları, Stres ve Sınav sonuçları Hangisi Daha Önemli?

Sınavlar gençlerin yaşamlarının neredeyse en kaçınılmaz parçasıdır. Bu kaçınılmaz gerçeğin sonucu olarak da bu sınavlarda bazı insanlar, bazı insanlardan daha başarılı olabilmektedir. Fakat bu sınavlara girmekten daha önemli bir şey varsa o da; öğrencilerin sınav sonuçları ile nasıl baş ettikleridir. Özellikle de beklemedikleri düşük sonuçlarla karşılaştıklarında.

Genelde sınav sonuçları düşük gelen öğrencilerin genelde şu şekilde düşünmeye başladığı görünür: “Hayatımda bu dersi asla yapamayacağım”, “ailemi hayal kırıklığına uğrattım.”, “Herkes benden iyi anlıyor”, “bu dersi sevmiyorum.”. Bunlar öğrencilik yıllarımızdan oldukça aşina olduğumuz duygu ve düşüncelerden sadece bazıları. Sınavlarda başarısız olduğumuz anlar için her ne kadar bu düşünceler oldukça gerçekçi ve geçerli gibi dursa da, işin aslında çoğu zaman bu ifadeler düşünce hataları diye tanımlayacağımız mantık hataları ile doludur.

mantık hataları
düşünce hataları, credit: qimono/pixabay

Düşünce hataları nedir?

Düşünce hataları, mantık hatalarının sistematik bir şekilde içselleştirilerek, yaşam şekline ve duygulara dönüşmesine neden olan tercihlerdir. Düşünce hataları için örnek vermek gerekirse, ikiye bölünmüş düşünmeyi (dichotomous thinking) güzel bir örnek olarak gösterebiliriz. Bu düşünce hatası, insanlar olayları yalnızca siyah ve beyaz penceresinden bakarak algıladıklarında oluşur. Her şey ya net bir başarıdan ya da net bir başarısızlıktan ibarettir. Bir de falcılık ya da kendini gerçekleştiren kehanet olarak da adlandırabileceğimiz bir bakış açısı vardır: “yine başarısız olacağım.” Çok sık yapılan bir diğer hatası da olabilecek mümkün olan sonucun, en kötüsünü düşünmektir. Örneğin: “ bu sınavları veremezsem hayatımın geri kalanında işsiz kalacağım.”

mantık hatası
düşünce hatası, credit: Comfreak/pixabay

Tüm bu durumlarda diğer sıkça yapılan bir düşünce hatası da aşırı genelleme yapmaktır. Elimizdeki tüm sonuçların kapsamını her şeyin üstünü örtecek tek bir sonuca bağlamak için genişletiriz. İnsanlar bunu yaparken “daima”, “asla” gibi genel kapsayıcılığı ve geçerliliği olan kesin terimler kullanırlar. Bu şekilde yaşanan başarısızlıkları, kendi hayatlarının bir yasası haline getirerek, bu yasalara bağlı bir şekilde yaşamaya çalışırlar. Bu sınavda başarısız oldum çünkü matematik yeteneğim yok. Başarısız olan birey, kendi kendine bu düşünce hatası ile matematik yeteneğinin olmadığına karar veriyor. Matematik yeteneğinin olmadığına karar veren kişi ise bununla yetinmeyip, matematiği sevmediği sonucuna da ulaşarak, düşünce hataları silsilesine devam ediyor. Birçok insan, bazen de: “geçen sefer bu işi iyi yaptım çünkü şanslıydım” diyerek kendi başarılarını yok görebiliyor. Aslında bu genel olarak bizim tarafımızdan değil de daha çok yakın çevremizden duyduğumuz bir negatif etkili geri bildirimdir.

Düşünce hatalarından arınma ile bilişsel yeniden yapılandırmacılık

Peki, yaşantımızı, bu tür düşünce hataları ile dolmadan nasıl arındırabiliriz? Bu çeşit düşüncelerden kurtulmak için bilişsel yeniden yapılandırmacılık “cognitive restructuring” olarak bilinen bir teori ile zihnimizi ve düşüncelerimizi yeniden düzenlememiz gerekmektedir. Bu teknik, yüksek kaygı ve depresyon yaşayan insanlara yardım etmek için tedavilerinde bilişsel davranışsal yaklaşımı kullanan psikologlar tarafından sıkça uygulanmaktadır.

mantık hataları
düşünce hataları, credit: geralt/pixabay

Bu yaklaşıma göre, insanların bu çeşit düşünce hataları ve problemler yaşamamasının sebebi; olumsuz düşünceler ile çok fazla vakit geçirmeleri ve zamanla bu çeşit düşünce şekillerine bağımlı hale gelmeleridir. Olumsuz düşünerek harcanan zamanın verdiği tek zarar tabi ki zihinsel değil. Fiziksel zararlar da beraberinde gelerek, kişilerin rutinlerini bozabiliyor, bozulan fizyolojik denge ise zaman baskısı ile birleşerek depresyon ve yüksek kaygının tohumlarını atıyor. Özellikle öğrencilerin sınav dönemlerinde yaşayabilecekleri bu olumsuzluklar, bazen öğrencileri hiçbir şey yapamadıkları bir donukluk dönemine sokabilir. Başaramayacağına kanaat getiren öğrenci; artık ne başarmak için bir şey yapmaktadır ne de başka bir şey ile meşgul olmaktadır. Vaktini sadece sınav gününü bekleyip, her şeyin bir an önce olup bitmesini isteyerek geçirmektedir. Bu da çokça yaşanan ve oldukça tehlikeli bir çıkmazdır.

Mantıksal düşünce testi ile olumsuz düşüncelerden uzaklaşma

Bilişsel yeniden yapılandırmacılık ile olumsuz düşüncülere sahip olan öğrencilerin bu düşüncelerden kurtulmaları ve uzak durmaları sağlanabilir.

Bu teknik bir dizi adımdan oluşmaktadır. Başlangıç olarak yapmamız gereken, içine tüm düşüncelerimizi yazabileceğimiz, bir düşünce kayıt kâğıdı kullanmaktadır. Bunu kullanmaktaki amacımız, düşüncelerimizi % 80 mutsuz, “daima başarısız olacağım”, şeklinde mantıklı ya da mantıksız kategorize edebilmektir. Bu şekilde sınıflandırdığımız düşüncelerimizin ne kadarının aşırı genelleme hatası olduğunu, ne kadarının boş felaket tellallığı olduğunu ya da ne kadarının mantıklı olduğunu görmemiz çok daha kolay olacaktır.

Düşüncelerimizin geçerliliğini ve mantığını sınamak için kendimizi bazı ironik sorular ile de test edebiliriz. Örneğin: “ elimde geleceği görmemi sağlayacak sihirli bir küre var mı?”, “ Gerçekten elimden geleni yapmama rağmen mi başarısız oldum yoksa elimden geleni yapmadığım için mi başarısız oldum?”, “Başarılı olmanın tek yolu, bu sınavı bir kerede mi geçmek?” gibi.

Hataları görerek, zamanı gerçekçi kullanma

Düşünce hataları testinde bu tekniği kullanan birisi kendisini mantıklı ve mantıksız yönleri arasında bir savaşın içindeymiş gibi hissedebilir. Kişinin her iki yönü de kendi haklılığı için mücadele etmektedir. Çünkü insan beyninin işleyişi ve doğası bu prensip üstüne kuruludur. Zihinsel dengenin kurulması için, zihnimiz önce sahip olduğu bilgiyi otomatik olarak savunmak ister. Ancak bazen böyle ikilemler yaşamamız da çok normaldir. Bu gibi durumlarda düşüncelerimiz için somut olgulara dayalı bir test yapmamız en doğru hamle olacaktır. Çünkü gerçeği ve doğruyu görmek, sizi kandırmak isteyen bir yabancı değil de kendi zihninizin öteki yarısı olduğunda, bu sefer o kadar kolay bir iş olmayabilir.  Düşüncelerimizin geçerliliğini test etmek, geri kalan zamanımızı daha gerçekçi işlerle geçirmemize yardımcı olacaktır. Düşünce kayıt kâğıtlarınızdaki notları yakınlarınızla paylaşarak da düşünce hatalarınızı görme fırsatınız olacaktır. Bu şekilde alacağınız kararların sonuçları arkasında da durmasını bu metodu kullanarak öğrenebilirsiniz.

Kaynak: theconversation.

( Açıklama içerik ve stil olarak Mahir BARUT tarafından çevrilerek edit edilmiştir.)

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.