Mars kolonisi ve iki gezegeni bekleyen tehlikeler

0
71
Mars kolonisi
Mars kolonisi

Mars kolonisi yolunda

Mars kolonisi hatta kolonileri kurma yolunda ilerleyen Dünya’ mızın alması gereken sorumluluklar nelerdir? Mars ya da Dünya doğal yaşamlarının biyolojik olarak başka bir gezegene ait canlı türü ile kirletilmesinin sonuçları neler olabilir?

Evrende başka bir canlı türünün bulunabileceği bize en yakın gezegen Mars’ dır ve öyle gözüküyor ki insanoğlu önümüzdeki on yıl içerisinde bu komşu gezegeni kolonileştirmek için hazır olacak. Ancak bu gerçekleşmeden önce, Mars yüzeyinde atılacak ilk insanoğlu adımlarının, gezegenin yerli yaşam formları ile gezegen dışından gelen yaşamları arasında  bir savaşa neden olabileceği gerçeğini kabul etmek zorundayız. Eğer kızıl gezegen Mars, yaşam formu açısından steril ise yani hiçbir canlı türünü barındırmıyorsa, Mars yüzeyindeki insanoğlu varlığı yani Mars kolonisi bu boyutlarda hiçbir ahlaki ikileme sebep olmayacaktır. Ancak, eğer Mars yüzeyinde herhangi bir form da yaşam mevcut ise, dünyalı kaşifler çok kısa süre içerisinde Mars gezegenine ait yerli yaşamın tamamen yok olmasına sebep olabilir.

Mars kolonisi
Mars kolonisi, credit: Wikimedia

Mars’ ta Yaşam kitabımda “Life on Mars: What to Know Before We Go,”  bir astronom olarak dünyalıların, komşu bir gezegeni kolonileştirmeden önce sonuçlarıyla ilgili bu senaryoyu anlaması ve tartışması gerekli olduğunu anlatıyorum. Belki de Mars kolonisi kurma fikrine yani Mars gezegenine insan taşımayı planlayan görevlere biraz ara verilmeli.

Mars Yaşamı nerede olabilir?

Bilim insanları, yaşamın bazı temel gereksinimleri olduğunu öne sürüyorlar.  Evrende, sıvı suyun, bir ısı ve enerji kaynağının veya bol miktarda karbon, hidrojen, oksijen, nitrojen ve potasyum gibi elementlerin bulunduğu herhangi bir yerde yaşam, hayat bulabilir.

Güneş sistemimizde, Jüpiter’ in en büyük uydusu olan Europa ve Satürn gezegenin en büyük uydularından biri olan Enceladus ile beraber Mars, yerli biyolojik yaşam formlarına sahip olabilecek en önemli gezegenler arasında görülmektedir.

Mars kolonisi
Mars kolonisi, credit: europa

4.5 milyar yıllık buzullar

Hem Europa hem de Enceladus, 4.5 milyar yıllık , kalın yüzey buz tabakalarının altında, yaşam kökleri barındırabilecek ve gelişmesini sağlayabilecek küresel okyanuslara sahipler. NASA uzay aracı bu inanılmaz gayzerlerin, okyanusların yüzeyinden uzaya şu fışkırtan resimlerini yakalamayı başarmıştı. Bu iki uyduda da yaşam olup olmadığını keşfetmek için gezegen bilimciler Europa Clipper görevinin 2020 fırlatması için çalışmalarına devam ediyor.

Uzay çağının başlangıcından beri, bilim adamları diğer dünyaların biyolojik kirlenme riskini ciddi bir şekilde ele almışlardır. Hatta 1959 yılında NASA diğer gezegenlere gönderilen uzay araçlarının sterilize edilmesini tartışmak için toplantılar düzenlemiştir. O günden bugüne bütün gezegensel keşif görevleri, sterilizasyon standartlarına bağlı kalmıştır. Bugün NASA, Mars da dahil güneş sistemindeki bütün gezegenlerin korunması için belirli protokoller geliştirmiştir.

Mars kolonisi
Mars kolonisi, europa okyanusları, credit: NASA

Biyolojik kirlenme olasılıklarına karşı neler yapılıyor?

Europa ve Enceladus gibi uyduların biyolojik kirlenme olasılığının son derece iyi anlaşıldığı günden beri, Jüpiter ve Satürn gibi gezegenlere yapılan tüm görevlerde uydularının biyolojik olarak kirlenmemesine birinci öncelik verildi.

NASA’ nın Jüpiter ve uydularını keşfetmek için planlanan Galileo görevi, 1995 yılından 2003 yılına kadar bu görevi yerine getirdi. Galileo’ nun yörünge dolanımı örneğini ele alalım. Bir gün roket iticilerinden biri kontrolden çıkarak Jüpiter ya da uydularının yer çekim gücüne kapılarak bunlardan biriyle bir çarpışma yaşanabilir. Böylesi bir senaryoda Europa biyolojik olarak kirlenebilir.

Mars kolonisi
Mars kolonisi, credit: NASA

Böyle bir çarpışma ve kazanın olma olasılığı önümüzdeki milyonlaca yıl oldukça düşük gözüküyor. Ancak risk ne kadar küçük olursa olsun böyle bir risk var. NASA, Galileo uzay aracının olası bir Europa kazası ile yaşanabilecek kirlenmeye karşı, Gezegenler arası ve Güneş Sistemi Ulusal Akademi Keşif Komitesi nin bu konudaki rehberliğini almaya özen göstererek uyması gereken tüm uluslar arası zorunluluklara uymuştur.

Bu çeşit bir riskin ortadan kaldırılması için NASA 21 Eylül 2003 yılında Galileo uzay aracının son yakıtını, onu Jüpiter’in atmosferine çarpması için kullandı. Saniyede 30 mil hızına ulaşan Galileo Jüpiter atmosferi içinde saniyeler içerisinde buharlaşarak yok oldu.

Cassini uzay aracının, Satürn atmosferinde kendini yok edişi

14 Yıl sonra NASA, biyolojik kirlenme senaryosuna karşı aldığı bu önlemi yeniden uyguladı. Bu sefer Satürn ve uydularını 2004 yılından 2017 yılına kadar inceleyen Cassini uzay aracının da son görevi kendini yok etmek oldu. Çok az bir yakıtı kaldığında NASA’ dan dikkatli gönderilen talimatlara göre hareket ederek Satürn gezegeninin atmosferine bir dalış yaparak yok oluyor.

Mars’ ın biyolojik kirlenme riskleri

Mars bugün toplam 8 aktif görevin ana hedefidir ki bunlardan üçü; Opportunity, Curiosity ve ve InSıght uzay aracı birer roverdır yani arazi üzerinde keşif yapmaktadır. Bir sonraki planlanan 2020 fırlamalarıyla hem ESA’ ExoMars rover hem de Mars 2020 rover, Mars gezegeninde yaşam izlerini araştırmak için tasarlandılar.

The Curiosity rover, Dünya’ dan ayrılmadan önce kaçan mikrobik canlıların geçişini engellemek için steril ortamlarda test ediliyor

Mars kolonisi
Mars kolonisi,The Curiosity, NASA/JPL-CaltechCC BY

İyi haber ise, robotik rover araçların Kızıl gezegen Mars için çok az bir risk oluşturmalarıdır.  NASA, Mars yüzeyine inmeyi planladığı günden beri, fırlatma öncesi çok ciddi sterilizasyon prosedürleri uyguluyor. NASA bu prosedürleri 1970’ li yıllardaki Viking Lander kapsüllerinden beri uygulamaktadır. Bu nedenle bu rover uzay araçlarının gezegenler arası mikrobik istenmeyen yolcu taşıma olasılığı oldukça düşüktür.

Robotik rover araçlar daha güvenilir

Bu roverların dış yüzeyi aracılığı ile yolculuk edebilecek herhangi bir yabancı canlı türü Dünya’ dan Mars gezegenine kadar neredeyse 7 ayı bulan bu yolculuğu oldukça güç geçirecek. Çok güçlü  x ışınları, ultraviyole ve kozmik ışınlarıyla dolu uzay boşluğu, Mars’ a gönderilen uzay aracının dış yüzeyini neredeyse tamamen sterilize edebilecek güçtedir.

Kaçak yolcular

Roverların içine sızarak kaçak yolculuk yapabilecek bakterilerin Mars’ a kadar hayatta kalabilme şansı mevcuttur. Ancak bunlardan biri roverlardan dışarı sızdığı taktirde ise uzaydaki radyasyondan hiçbir koruma sağlamayan ince Mars atmosferi bunlara hiçbir koruma sağlamayacaktır. Dolayısı ile bu bakteriler ilk bulaşma anında yok olacaktır. Eğer kızıl gezegen Mars üzerinde bir yaşam varsa, bu  ancak zorlu çevresel şartları nedeniyle muhtemelen gezegenin yüzeyinin altında saklanıyor olacaktır. Bugüne kadar hiçbir rover mağaraları ya da derin çukurları araştırmadığı için henüz muhtemel Mars canlılarıyla yüz yüze gelme fırsatımız olmadı. Ancak 2018 Kasım ayında ilk kez Mars yüzeyinin derinliklerini  keşfetmek için gönderilen son Mars roverı InSight ile bugün bu engelin ortadan kalktığını söyleyebiliriz. Bugüne kadar yapılan tüm yolculukların insansız uzay araçları ile yapılması, gezegenler arası yaşanabilecek bir biyolojik kirlenme yaşanma ihtimalini oldukça sınırlamıştır.

Peki, Mars yolcuları değişirse?

Ancak, Dünya’ dan Mars’ a astronotlar gönderilmeye başlandığı gün işler değişecektir.  Mars’ a yapılan astronotlu yolculuklarda, yanlarında yaşam ve enerji destek sistemleri, bitkiler, 3 boyutlu yazıcılar, yiyecek ve gerekli araç gereçleri de Mars’ a taşıyacaklar. Bu tedarik malzemelerinin hiçbiri için Mars’ a gönderilen robotik bir rover aracının sterilize ediliş yöntemi kullanılamaz. Mars gezegenine gidecek ilk insan kolonisi, yiyecek yetiştirmeye çalışacak, atık üretecek, yer altından ve atmosferden su elde etmek için çeşitli araçlar kullanacaklardır.

Biyolojik kirlenme başladığında, saati geri almak mümkün değil

Uzay araştırmacıları, Mars’ ın robotik keşfi  ve Europe ile Enceladus uyduları için oldukça titiz ve duyarlı yaklaşımlar geliştirdiler. Öyleyse, niçin kızıl gezegenin kolonileştirilmesi ve insan keşiflerinin Mars yaşamına olan tehdidini görmezden gelmeye bu kadar istekliyiz?

Mars’ ın biyolojik olarak kirlenmesi ön görülemeyen bir sonuç değildir. Çeyrek yüzyıl kadar önce Ulusal Araştırma Konseyi “Mars’ ın Biyolojik Kirlenmesi: Sorunlar ve Tavsiyeler” ( Biological Contamination of Mars)  isimli bir rapor yayınlamıştı. Bu raporda, Mars’ a insan taşıyan uzay araçlarıyla Mars’ ın nasıl bir tehlike ile karşı karşıya kalacağı açıklanıyor.

Mars gezegenindeki geçmişe ve bugüne ait bir yaşam kanıtı elde etmek için yapılan her girişimin, Mars’ a gelecekte planlanan insanlı yolculuklar için kritik bir öneme sahip olduğuna inanıyorum. Orada keşfedeceğimiz her şey, nihayetinde Mars’ a bir insan kolonisi gönderme fikrimizde etkili olacaktır.

Mars yaşamı Dünya’ yı ziyaret ederse ne olacak?

Mars’ daki insan varlığının, Mars’ ın doğal yaşamına zarar verebileceğini görmezden gelmemiz bir şeyi değiştirmeyecektir. Mars yaşamından bir parçayı Dünya’ ya getirmenin, çok geç olmadan önce ciddi bir şekilde ele alınmasını gerektirecek, çok ciddi toplumsal, hukuki ve uluslararası sonuçları olacaktır.

Mars yaşamın, bizim sağlığımız ve doğal çevremiz üzerinde ne gibi bir tehdit oluşturabilir? Herhangi bir ülke ya da grubun, Dünya üzerindeki yaşamı tehlikeye atarak, DNA moleküllerine saldırabilecek Mars’ lı yaşam formlarını Dünya’ ya bulaştırmaya yasal bir hakkı olabilir mi?

Öte yandan, bir taraftan kamuoyu bir taraftan NASA, Birleşik Arap Emirliklerinin Mars 2117 projesi, SpaceX, Mars One, Blue Origin gibi bir çok proje. Tüm bu projelere baktığımızda hali hazırda çoktan Mars yüzeyinde şehirler inşa etmeyi ve Dünyalı kolonicileri Mars’ a taşımanın planlarını yaptıklarını görmekteyiz.

Bilim insanları, aşağıdaki görseldeki koyu dar çizgilerin, yaşam için gerekli olan sıvı su tarafından şekillendirildiğini iddia ediyor.

Mars kolonisi
Mars kolonisi, NASA/JPL-Caltech/Univ. of Arizona, CC BY

Bazı bilim adamları Mars gezegeninde hem geçmiş hemde günümüz için çok güçlü yaşam kanıtlarının çoktan elde edildiğine inanmaktadır. Eğer Mars’ ta bir hayat varsa, o zaman, en azından şimdilik bu, Mars’ ı Marslıların gezegeni yapmaktadır. Ancak bu aynı zamanda, Mars yaşamının insanoğlu tarafından da tehdit edileceği anlamına gelmektedir.

Peki, insanoğlunun Mars’ ı kolonileştirmesi ve sırf bunu yakında yapabilecek gücü olması nedeniyle yapacak olması, insanoğlunun doğuştan gelen bir hakkı mıdır? Mars’ ın yaşanılabilir bir gezegen olup olmadığına karar verebilecek robotları kullanabildiğimiz bir teknolojik gücümüz var. Peki, etik ve ahlak kurallarımız? Onların, Mars yüzeyine insanoğlunun ayak izleri bırakılmadan önce Mars gezegeninin steril mi yoksa yaşanamaz mı sorusuna net bir cevap verebilecek, kullandığımız araçlara ihtiyacı var mı?

Robotikpedia, gelecekte görüşmek üzere…

Kaynak:  “Colonizing Mars means contaminating Mars – and never knowing for sure if it had its own native life” Yazar: David Weintraub <https://theconversation.com/colonizing-mars-means-contaminating-mars-and-never-knowing-for-sure-if-it-had-its-own-native-life-103053>

Robot haberleri, robotik haberler, Mars kolonisi.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.