Yapay zeka ütopyası yoksa bir distopya mı?

0
145
yapay zeka ütopyası yoksa bir distopya mı
yapay zeka ütopyası

Yapay zeka ütopyası ve geleceğimiz

Yapay zeka (AI) şimdiden insan ekonomisi ve toplumlarında önemli bir rol oynamaktadır.  Bizi bekleyen önümüzdeki yıllarda yani geleceğimizde ise bundan daha büyük roller oynayacağı su götürmez bir gerçektir. Bu nedenle yapay zeka ütopyası ve yapay zekanın geleceği düşünülürken, çoğu zaman “geleceğin yapay zekaya ait olduğu” kabul edilir. Başka bir deyişle yapay zeka, yeni geleceğimiz olarak karşımıza çıkıyor diyebiliriz.

Bu gelişimin en büyük payı, 1980’ li yıllarda ilk kez teori olarak ortaya çıkan çok katmanlı nöral ağları kullanan “derin öğrenme” sistemlerindeki yenilik ve ilerlemeler almaktadır. Bugün sahip olunan daha büyük depolama ve işlem gücüyle derin öğrenim,  şimdi her alanda uygulanım ve kullanım şansını arttırmıştır. Derin öğrenme uygulamalarından IBM Deep Blue 1997 yılında  Garry Kasparov’u mağlup ederek tüm dünyanın dikkatini üstüne çekmişti. Yine bir derin öğrenme uygulaması olan Google AlphaGo, 2016 yılı Mart ayında matematiksel olarak satrançtan daha da karmaşık bir oyun olarak kabul edilen GO oyununda dünya şampiyonunu yenerek tüm gözlerin yapay zeka üzerine çevrilmesine neden olmuştu. 2018 ve sonrasında da yapay zeka alanındaki ilerlemeler, özellikle nöromorfik mühendislerinin insan zihninin biyolojik yapısını taklit ederek yaptıkları tasarımlar ile son derece hızlı bir ivme kazanmıştır. Her geçen gün yeni bir girişimci ya da hükümet, “Büyük Veri”pastasından pay kapabilmek ve güçlü ortaklar edinebilmek için teknolojilerini yenileyerek yapay zekaya adapte etmeye çalışıyor.

yapay zeka ütopyası
yapay zeka ütopyası, credit: geralt/pixabay

2011 yılında IBM yapay zeka ütopyası için başka bir dönüm noktasının altını çizdi. IBM Watson, genel kültürü çok yönlü düşünme ile birleştiren Riziko oyunun son 2 dünya şampiyonunu yenmişti. Hayatımızda halen yerini ve önemin, arttırmakta olan “Internet of Things” yani nesnelerin internetini de unutmayalım. Nesnelerin interneti, ev içerisinde kullandığımız araç gereçlerden tutun da halka açık alanlarda gece gündüz yayın yapan sensör ve kameralardan, robotik giysilere (Robotic exoskeletons) kadar hayatın her alanında bizi kuşatmaya devam ediyor. Bizi izleyen bir Big Brother belki yok evet ancak, gelecekte bizi izleyecek trilyonlarca little brothers olacak desek kesinlikle abartmış sayılmayız.

Yapay zekaya olan ticari ilgi

yapay zeka ütopyası, credit: CB Insights

Tüm bu yeniliklerin ötesinde, bir zamanlar gelişmiş sistemler olarak gördüğümüz yapay zeka uygulamaları için önümüzdeki yıllarda sayısız yeni uygulama ve keşiflerin bizlerin beklediği bir gerçektir. Yapay zeka uygulamalarının çeşitli alanlarda insan mesleklerinin yerini alması ve yardım etmesine benzer bir durum da robotik teknoloji de yaşanmaktadır. Aynı şekilde robotlar da günümüzde, daha önceki yıllarda yapamadıkları birçok görevi artık yapabiliyorlar.

Yapay zeka ve tekillik

Yapay zeka ve robotik teknolojideki gelişimin yönüne ve hızına bakıldığında bazı insanların, Tekillik “Singularity” teorisine ve tarihine, yani yapay zekanın insanoğlu zekasını geçeceği teorisine inanmalarını görmek çok şaşırtıcı olmuyor. Bu noktada Tekillik için tahmin edilen 2030 yılı ya da bu yüzyılın sonu olsun hiç fark etmez, robotların gerçek anlamda dünyada birçok işi devir alacağı şüphesiz bir gerçektir.

yapay zeka ütopyası yoksa bir distopya mı
yapay zeka ütopyası

Tüm bunların yanında, AGI (Artificial general intelligence) yani Genel yapay zeka denen şeyin, yapay zeka ütopyası için halen çok uzak bir hayal olduğunu unutmamak gerek. Ve bu hayalin gerçek anlamda beklenilen düzeye ulaşması çok kolay olmayacak. Yakın gelecekte bir gün gerçekleşebilecek olacağını belki söyleyebiliriz ancak bunun bizim görebileceğimiz bir gelecekte olmayacağı da kesin gibi.

Önümüze baktığımızda, ufuk halen yeni doğan ya da doğmak üzere olan önemli birçok kilit gelişmeler olduğunu görebiliyoruz. Bunlar, bize geleceğimiz ve yapay zekanın gelişimi ile ilgili umut veren gelişmeler. Örneğin; yapay zeka, çok düşük bir maliyetle artık daha fazla insana hukuki konularda danışmanlık yapabilmektedir. Bize tedavisi mümkün görülemeyen hastalıklarda yardım edebilmekte ve güvenilir tıbbi tavsiyelere ulaşımı kolaylaştırmaktadır.

Yapay zeka distopyası

Gelecekte hakkında distopik olmamız gerektiğini söylemiyorum ancak diğer alanlarda bir miktar karamsar olmamız gerekebilir. Yapay zeka hepimizin bildiği gibi askeri uygulamalarda, kişisel gizlilik ihlallerinde ve işsizlik gibi konularda endişe yaratmaya devam ediyor.  Hali hazırda var olan otonom silahlar, çok yakın gelecekte otonom bir şekilde hedef belirleyebilecek yeteneğe kavuşmuş olacaklar. Büyük veri olarak adlandırılan bilgi ağına her geçen gün hükümetlerin ve çok uluslu şirketlerin erişimi artmaktadır. Yapay zeka gün ve gün daha çok rutin aktivitelerin icrasını devir aldıkça, bir çok meslek kalifiye ihtiyacını kaybedecek ya da tamamen değişik bir nitelik kazanacak. Birçok mesleğin doğası değişeceğinden dolayı, vergi toplayabilmek için de daha evrensel nitelikte yapay zekayı ve getirdiklerini de kapsayacak yeni vergi yasalarına ihtiyaç duyulacaktır.

Yapay zekanın farklı bir yolla fakat aynı derecede kötü sonuçları olan bir diğer sonucu da bire bir insan etkileşiminin yerini almasıdır. Hepimizin yaşadığı basit bir örneği el alalım. Telefonla hattımıza ait müşteri hizmetlerini ya da bir bankanın müşteri hizmetlerini arıyoruz. Telefonda gerçek bir insana ulaşmak için sarf ettiğimiz çabayı bir düşünelim. Bize yanıt veren o yapay zekayı atlatıp gerçek bir insana ulaşabilenler bu günlerde şanslı sayılıyor. Bazen içinde bulunduğumuz durum oldukça can sıkıcı olabiliyor ve uğradığınız haksızlığı anlatabilmek için en azından sizinle o duyguları paylaşabilecek biriyle şikayetimizi paylaşmamız gerekebiliyor. Ancak öncelikle sakin kalmayı başarıp telefondaki yapay zekayı başarıyla atlatmanız gerekli.

Yapay zeka ve insanoğlu

Bunun gibi problemlerin ortaya çıktığı birçok örnek verilebilir. Ancak bu problemler arasında en çok kaygılanılması gerekenlerden biri de yaşlı bakımı için kullanılan bakıcı robotlardır. Yapay zeka sistemlerinin kişisel uygulamalarla internete ve evdeki eşyalara bağlanarak yalnız yaşayan bir kişiyi eğlendireceği muhakkaktır. Yapay zeka yalnız yaşayan insanların fiziksel ve hayati durumlarını gözlemleyerek, gerektiğinde aile bireylerini ve yetkilileri bilgilendirebilir. Ev içerisinde kullanılan robotlar, ev işlerinin yapımında, dolaptan yiyecek alıp getirmede oldukça yardımcı olabilir. Ancak yapay zekanın ne kadar zeki ve dikkatli bir bakım ya da arkadaşlık yapabileceği başlı başına ayrı bir konu ve üzerinde düşünülmesi gereken bir meseledir.

Yapay zeka vs. insanoğlu

Bunun tüm sonuçlarının olumlu olacağını düşünenler, doğal dil öğrenme işlemlerinin aktif bir şekilde yapay zeka ile taklit edilebilerek, bu tür durumlarda devreye girebileceğini varsayıyorlar. Ancak bu tür durumlar, kişilerin bireysel anılarıyla ilgili duygusal olarak yoğun sohbetler gerektirmektedir. Yapay zeka, bir kişinin kelime haznesindeki sınırlı sayıda duyguyu, şiveyi, tonlamayı, duraksamaları ve yüz ifadelerini tanıyabilirken, asla en uygun insani yanıtı veremeyecektir. “Bunu beğenmediğinize üzüldüm” ya da “Bunun olması ne kadar güzel” şeklinde bir ifade kullanabilir. Ancak her iki ifade de gerçek anlamda manasızdır. Yetersiz ya da ileri seviyede zihinsel fonksiyonlarını kaybetmek üzere olan yaşlı biri bu sözlerle belki rahatlayabilir ancak, insan itibari karşılığında böyle bir şeye değer mi? Bu sorgulanabilir.

Bu sonuçları doğurmayacak bir alternatifimiz tabi ki mevcuttur.  Robotları insanlarla yer değiştirmeyi bıraktığımız, insani yardım ulaştırılması gereken durumlar gibi senaryolara daha çok adapte ettiğimiz zaman, bu sorunun önemli bir kısmı çözülecektir. Bugün insan insana etkileşim gerektiren,  fiziksel ve duygusal ilgi içeren birçok iş gereken önemi önemi görmemektedir. Halbuki robotların sokağa ineceği geleceğimizde çok daha büyük bir saygı ve değer kazanacaktır.

Tüm bunlara rağmen, umut dolu düşünmeye devam ederek, yapay zekanın ve  insanoğlunun geleceğinin birleşerek parlayacağı, parladıkça da ödeyeceğimiz bedelin artacağı bir geleceğe doğru ilerlemeye devam ediyoruz.

Kaynak: “Artificial intelligence: Utopia or dystopia?” Yazar:  <https://robohub.org/artificial-intelligence-utopia-or-dystopia/>

Robotikpedia, gelecekte görüşmek üzere…

Robot haberleri, robotik haberler, yapay zeka ütopyası.

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.