Zaman Yolculuğu İlizyonu Beyni Nasıl Aldatıyor?

0
56
zaman yolcuğu ilizyonu
zaman yolcuğu ilizyonu

Zaman yolcuğu ilizyonu beyni nasıl aldatıyor?

Beynimiz hızlı bir şekilde gelen görsel ve işitsel uyarıları nasıl geçmişte yaşanıyormuş gibi algılıyor? Dünyayı; duyularımız vasıtası ile ses, koku, görüntü ve daha birçok hiç durmayan bir uyarıcı dalgası ile deneyimliyoruz. Beynimiz bu sinyalleri alıyor, işliyor ve kişisel dünya algımızın ortaya çıkmasını sağlıyor. Ancak bazen duyularımız algısal ilizyonlarda olduğu gibi bizim üzerimizde bazı oyunlar da oynayabiliyor.

Postdiction nedir?

Caltech ( Kaliforniya Teknoloji Üniversitesi) araştırmacıları algıların birbirini karşılıklı nasıl etkileyebildiğini açığa çıkaran iki yeni ilizyon geliştirdiler. Yapılan araştırmada özellikle ses uyarıcılarının görsel ilizyonlara sebep olduğu gösterildi. Bu ilizyonlar o kadar hızlı oluşuyor ki bu fenomene İngilizcede prediction yani öngörü-tahmin kelimesinin zıt anlamını anımsatan “postdiction” yani görüsonrası ismini takıyorlar. Görüsonrası tahmininde; çok hızlı bir şekilde daha sonra gelen bir uyarıcı, daha önceki bir olayla ilgili algımızı geriye dönük bir şekilde değiştirebiliyor.

Caltech tarafından yapılan bu çalışma; birden fazla duyu aracılığı ile bu çeşit bir zaman yolcuğu ilizyonunu gösteren ilk çalışma olma özelliğini taşıyor. Çalışma, Caltech’ de Gertrude Baltimore Deneysel Psikoloji Profesörü Shinsuke Shimojo laboratuvarında yapıldı. Araştırma PLOS ONE’ da Ekim ayında yayınlanan bir yazı ile açıklandı.

USC’ de doktora sonrası biyoloji ve biyolojik mühendislik üzerine misafir araştırma görevlisi olarak çalışmalarını sürdüren, çalışmanın başyazarı Noelle Stiles: “İlizyonlar, gerçekten beynimize açılan pencereler olarak çok ilginçler. İlizyonları araştırarak, beynin karar alma süreci ve mekanizması üzerine çalışabiliriz. Örneğin beynimiz, gürültülü ve çelişkili zamanlara birçok duyudan gelen bilgiyle gerçekliğe nasıl ulaşıyor? Beyin, bu problemi çözmek için çevre hakkında oluşturduğu varsayımları kullanıyor. Bu varsayımlar yanlış çıkmaya başladığı zaman ise, beynimiz bu kafa karıştırıcı durumdan en iyi anlamı çıkarmaya çalıştığı için ilizyonlar meydana gelebiliyor. Beynin arka planda yaptığı işlemleri açığa çıkarmak için bu ilizyonları kullanabiliriz.”

Bu çalışmada iki ilizyon geliştirildi. Çalışmada; daha sonra meydana gelen bir uyarıcının, nasıl hali hazırda daha önceden meydana gelmiş bir uyarıcının algılanmasını değiştirdiği gösteriliyor. Postdiction ya da görüsonrası adı verilen bu süreç her bir duyu ayrı ayrı özel olarak gösterildi ancak bu süreç, duyular arası nasıl bir köprü yani bağlantı kurulabileceği üzerine odaklandı.

Bu ilizyonlardaki anahtar nokta; görsel ve işitsel uyarıcıların 200 milisaniyenin altında oldukça hızla gerçekleşmesindedir. Beyin bu bilgi yoğunluğundan bir anlam çıkarmaya çalışıyor, deneyimi sonuçlandırabilmek için her iki duyudan gelen uyarıcıyı görüsonrası süreci ile sentezliyor.

Hayali Tavşan İlizyonu

İlk zaman yolcuğu ilizyonu “Hayali Tavşan” adını alıyor. İlizyonu yaratmak için önce kısa bir bip sesi veriliyor ve bilgisayar ekranın sol tarafında neredeyse aynı zamanda bir ışık sinyali veriliyor. Daha sonra, ilk ses uyarısının 58 mili saniye ardından bu sefer ışık olmadan tek başına bir ses uyarısı veriliyor. Son olarak, ikinci ses uyarısının da 58 mili saniye ardından yine en başta yapılan bir ses-ışık çifti yine aynı şekilde veriliyor ancak ışık bu sefer ekranın sağ tarafından veriliyor. Ses uyarıcısının konumu merkeze yerleştiriliyor ve değiştirilmiyor. Deneyde her ne kadar aslında 2 ışık parlaması kullanılmış olsa da ilizyonu izleyen birçok insan üç ışık parlaması algıladı. İnsanların algıladıklarını bu hayali üçüncü ışık parlaması, ikinci ses uyarıcısına eşlik ederek bilgisayar ekranının merkezinde konumlandı. İlk ve ikinci ışık parlamaları ekranın sol ve sağ köşelerinden verilmişti hatırlayacağınız gibi. Ancak hayali üçüncü ışığımız tam ortada beliriyor. Hayali ışığın, sağ ve sol ışığın arasında algılanması, beynin görüsonrası tahmin işlemini de kullandığına kanıttır.

Stiles: “En son yapılan ses-ışık eşleşmesi gerçekleştiğinde, beyin; eşleşmemiş ses uyarısıyla ilişkili bir ışık uyarısının kaçırılmış olabileceğini varsayarak, kaçırılan ikinci bir ışık olduğu gerçeğini yaratıyor. Bu da görüsonrası tahmin mekanizmasının burada kullanıldığı anlamına gelmektedir. Ancak bundan da önemlisi, kaçırmış olduğunuz ışık ilizyonunu algılayabilmenizin tek yolu ihtiyacınız olan bilginin olması gerektiği gibi daha sonra gelmesidir. En son yapılan ses-ışık uyarımı ise muhtemelen hayali ışığın konumunu yeniden belirlemekte yani kurgulamaktadır.

zaman yolcuğu ilizyonu
zaman yolculuğu ilizyonu, credit: Caltech Shimojo laboratory

Gürünmez Tavşan İlizyonu

İkinci zaman yolcuğu ilizyonu ise “Görünmez Tavşan” adını almaktadır. Diğeriyle ilişkili olan bu ikinci ilizyonda ekranda üç ışık kullanılıyor. Bu üç ışıktan biri solda, ikincisi ortada ve üçüncüsü ise sağda gösterilmektedir. İlk ve üçüncü ışıklar bir ses uyarısı ile eşleştiriliyorlar. Bu deneyde insanların çoğu, ses uyarısı verilmeden gösterilen ışığı hiçbir şekilde görmüyor. İkinci ses uyarısının eksikliği, beynin aslında mevcut var olan bir ışık olmasına rağmen aslında hiç ışık olmadığına karar vermesine neden oluyor.

Bir ses uyarısının görsel bir ilizyon yaratabileceğini gösteren araştırmacılar; beynin birleşik algısal hisler yaratarak uzay ve zamanda anlamları nasıl birleştirdiği ile ilgili çok önemli ipuçlarını açığa çıkardılar.

Zaman yolcuğu ilizyonu deneyini aşağıdaki videodan siz de deneyebilirsiniz.

 

Az Önce, Birazdan İşiteceğiniz Şeyleri Gördünüz!

Shimojo: “Bu çalışmanın önemi iki yönlüdür. Birincisi; görüsonrası tahmin sürecinin, duyusal algılama sürecinde hem tek bir duyu hem de birden çok duyulu algılama süreçlerinde anahtar bir rol oynamakta olduğudur. Görüsonrası tahmin süreci biraz kulağa gizemli gelebilir ancak aslında değildir. Burada beynin daha önce verilmiş olan bir uyarıcının verildiği zaman aralığı boyunca, işlemesinin ne kadar sürdürdüğü düşünmelisiniz Burada beynin önce verilen görsel uyarıcıyı ne kadar sürede işlediğine bakmalıyız. Bunu yaparken ardından gelen uyarıcının hangi değişik duyuları etkilediğine ya da ilk algıyı değiştirip değiştirmediğine dikkat etmeliyiz.

Bu ilizyonların ikinci önemi ise; zaman ve uzayda meydana gelen nöral işlemleri göstererek, seslerin nadiren görüntüyü etkilediği oldukça nadir durumlar arasında olan ilizyonlar olmasıdır. Bu yeni ilizyonlar araştırmacıların çok algılı entegrasyon için en ideal parametreleri tanımlamalarını sağlayacaktır. Bu sonuçlar sayesinde hem ideal duyusal destek tasarımları hem de görme yetisi zayıf bireyler için optimize edilmiş eğitimler hazırlanabilir.

Araştırma adı “İşiteceğiniz Şeyleri Gördünüz:  Odyovizüel Görüsonrası Tahmin Etkileri ile İki Yeni İlizyon”. Araştırmaya;Stiles ve Shimojo ile beraber çalışmaya eşlik eden diğer yazarlar arasında; Caltech mezunlarından Monica Li, Occidental’ dan Nörobilim Profesörü Carmel Levitan, Kyoto Üniversitesinden Yukiyasu Kamitani bulunmaktadır. Araştırmanın sponsorluğu Ulusal Sağlık Enstitüleri, Philanthropic Educational Eğitim Ödülleri Programı, Japon Bilim ve Teknoloji Ajansı Devrimsel Bilim ve Teknoloji Temel Araştırma Programı ve Japon KAKENHI (Grants-in-Aid for Scientific Research) programı tarafından üstlenilmektedir.

Robotikpedia, gelecekte görüşmek üzere…

Kaynak: California Institute of Technology. “Time-traveling illusion tricks the brain: How the brain retroactively makes sense of rapid auditory and visual sensory stimulation.” ScienceDaily. ScienceDaily, 9 October 2018. <www.sciencedaily.com/releases/2018/10/181009113612.htm>.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.